Cần khẩn trương có cơ chế khuyến khích thu hút vốn đầu tư ngoài nhà nước vào đầu tư xây dựng lưới điện truyền tải

Thứ năm, 03/12/2020 14:47:59

Trong sự phát triển của ngành điện, đặc biệt là việc phát triển nguồn điện những năm vừa qua, ngoài vai trò nòng cốt của Tập đoàn EVN, của các Tập đoàn kinh tế nhà nước, còn có sự đóng góp tích cực của khu vực tư nhân trong nước và các nhà đầu tư nước ngoài. 
 

Quang cảnh hội thảo.
 
Tại hội thảo “Những vấn đề về đấu nối các dự án nguồn điện và cơ chế, chính sách đa dạng hóa đầu tư lưới điện truyền tải ở Việt Nam” do Ban Chỉ đạo Quốc gia về phát triển điện lực, Bộ Công Thương và Hiệp hội Năng lượng Việt Nam tổ chức sáng nay (03/12/2020), ban tổ chức cho biết, đến nay, công suất Hệ thống điện đã đạt khoảng 58.000 MW, với 3 đường trục truyền tải 500 kV từ Bắc - Nam, điện lưới quốc gia đã tới được 100% số xã, 99.26% số hộ dân nông thôn. Sản lượng điện thương phẩm trên đầu người năm 2019 đã đạt gần 2.500 kWh, đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế với tốc độ cao trong nhiều thập kỷ qua.
 
Hiện nay, trong cơ cấu nguồn điện của cả nước, tỷ trọng công suất các nhà máy điện do khối tư nhân đầu tư (IPP và BOT) đã chiếm 34,4%.  Trong đó 2.700 MW nhiệt điện theo hình thức IPP, 4000 MW nhiệt điện theo hình thức BOT, khoảng trên 7.000 MW thủy điện và trên 7000 MW điện năng lượng tái tạo (NLTT). Trong số này, chỉ tính trong 2 năm vừa qua đến tháng 10/2020, số lượng các dự án nguồn điện NLTT do tư nhân đầu tư vào vận hành, gồm, 11 nhà máy điện gió với công suất 494 MW và 106 nhà máy điện mặt trời (ĐMT) với công suất 5853 MW. 
 
Đây là thông điệp rõ ràng về chủ chương đúng đắn của Nhà nước trong huy động nguồn lực xã hội trong đa dạng hóa đầu tư nguồn điện. Tuy nhiên, việc tham gia của các dự án điện theo IPP, BOT trong thời gian qua cũng bộc lộ nhiều vấn đề lớn cần giải quyết trong thời gian tới, trong đó có vấn đề về sự đồng bộ giữa đầu tư nguồn và lưới truyền tải.
 
Theo các quy định hiện nay đang được hiểu, lưới truyền tải điện thuộc độc quyền tự nhiên của Nhà nước. Hiện tại toàn bộ lưới truyền tải theo quy hoạch điện quốc gia (tổng sơ đồ) được giao cho EVN đầu tư. Trên thực tế vừa qua, hầu hết các đoạn đường dây đấu nối các nhà máy điện IPP đến lưới điện quốc gia đều do nhà đầu tư nguồn điện xây dựng. Tuy nhiên, nhiều trục truyền tải do EVN quản lý vận hành bị quá tải, hoặc không kịp đầu tư làm ảnh hưởng đến giải tỏa công suất các nhà máy điện, nhất là của các nguồn NLTT (điện mặt trời, điện gió). Với tình huống này, gần đây, cá biệt một số nhà đầu tư đã được Thủ tướng Chính phủ cho phép tự đầu tư một số đường truyền tải điện 500 kV vào HTĐ quốc gia (như đấu nối 500 kV điện mặt trời  Trung Nam Thuận Nam – Vĩnh Tân; 500 kV ĐMT Éasup – Pleiku; và một số đấu nối 220 kV khác).
 
Theo thống kê, đến nay, các dự án IPP đã được bổ sung vào Quy hoạch điện quốc gia và Quy hoạch điện tỉnh có tiến độ vận hành trước năm 2021, gồm 187 dự án điện gió (công suất 11.419 MW), 135 dự án điện mặt trời (công suất 13.617 MW); Ngoài ra còn khoảng 320 dự án điện mặt trời  với công suất 34.000 MW và 300 dự án điện gió với công suất khoảng 74.000 MW đang được các nhà đầu tư và các địa phương đề xuất bổ sung Quy hoạch trước năm 2021-2023. Về điện khí LNG, đến nay có 11 dự án nhà máy điện khí LNG đã được bổ sung quy hoạch (tổng công suất 16.100 – 16.400 MW). Vì vậy, việc đấu nối các nguồn điện này vào lưới điện quốc gia và nâng cấp bổ sung lưới truyền tải để giải tỏa công suất các nhà máy này là một thách thức không nhỏ đối với ngành điện.  
 
Ông Hoàng Trọng Hiếu - Phó chánh văn phòng Ban chỉ đạo quốc gia về phát triển điện lực cho biết: Hiện nay, Bộ Công Thương đang hoàn chỉnh việc xây dựng Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021 – 2030 tầm nhìn tới năm 2045 (Tổng sơ đồ điện 8). Để đáp ứng nhu cầu điện trong 10 năm đến năm 2030, trung bình mỗi năm Việt Nam cần đưa vào vận hành từ 7.500 – 8.000 MW công suất nguồn điện các loại. Về lưới truyền tải cần đưa vào vận hành 1200 km ĐZ 500 kV (trung bình hiện nay 400 km/năm), 2000 km ĐZ 220 kV (TB hiện nay 1048 km/năm), 8000 MVA công suất TBA 500 kV (hiện nay là 2.800 MVA/năm) và 8400 MVA công suất TBA 220 kV (hiện nay là 5800 MVA/năm). Tổng vốn đầu tư trung bình mỗi năm trên 13 tỷ USD/năm; Tỷ lệ cơ cấu trung bình vốn đầu tư nguồn và lưới là 72/28. Như vậy, đầu tư lưới truyền tải 500-220 kV giai đoạn 2021-2030 sẽ là thách thức rất lớn cho ngành điện: khối lượng đầu tư trung bình hàng năm cao gấp khoảng 2 lần so với hiện nay.
 
Cũng theo đạo diện Ban chỉ đạo quốc gia về phát triển điện lực, với chủ trương phát triển thị trường điện cạnh tranh, với sự tham gia của mọi thành phần kinh tế, huy động mạnh mẽ mọi nguồn lực trong xã hội trong khi Chính phủ chủ trương giảm tối đa các cam kết, bảo lãnh của Nhà nước vào phát triển các dự án nguồn điện và nghiên cứu khả năng đa dạng hóa đầu tư lưới điện thì việc xây dựng khuôn khổ pháp lý đầy đủ, toàn diện sẽ thu hút đầu tư tư nhân vào ngành điện.
 
Với khối lượng đầu tư lưới điện truyền tải trung bình mỗi năm gấp khoảng 2 lần so với hiện nay, thì việc khẩn trương có cơ chế khuyến khích thu hút vốn đầu tư ngoài nhà nước vào đầu tư xây dựng lưới điện truyền tải điện như NQ 55 của Bộ Chính trị đã nêu đang trở nên cấp thiết.
Nguyên Long